24Novembar2014

Poljoprivreda

{jathumbnail off}

         Uzimajući u obzir visinu ostvarenog društvenog proizvoda i narodnog dohotka po pojedinim oblastima, kao i broju stanovnika koje zapošljava, može se zaključiti da je poljoprivreda značajnijezastupljena privredna delatnost od industrije. Najveći broj stanovnika se bavi poljoprivrednom delatnošću, ali bi nosioci razvoja morali biti industrijski subjekti. U  ukupnom  broju  malih i srednjih  preduzeća  19% se bavi poljoprivredom, dok je poljoprivredom kao pretežnom delatnošću bavi samo 1% preduzetnika.

         Takođe, treba imati u vidu i da je  poljoprivredna  proizvodnja  u  opštini najvećim delom još uvek zadržana na osnovnim proizvođačkim aktivnostima, bez adekvatno razvijenih prerađivačkih kapaciteta. Značajan broj  domaćinstava  se  bavi  poljoprivredom u seoskim naseljima opštine, u formi  poljoprivrednih  gazdinstava.

         Broj poljoprivrednih gazdinstava dat je na slici 3.4.1. Podaci se odnose na ukupan broj PGu opštini Odžaci.

         Na osnovu podataka, evidentno je da je broj PG u posmatranom periodu imao tendenciju rasta do 2008. godine, i to za skoro 60%. Nakon toga, broj PG opada zbog konsolidacije i razvoja većih farmi, s tim da je u poslednjoj posmatranoj, 2010., godini i dalje veći od bazne, 2005. godine za 12,6%.

http://localhost/odzacirs_sajt/images/privreda-poljoprivreda-341.jpg

Slika3.4.1.Broj poljoprivrednih gazdinstava u periodu od 2005. do 2010. godine, Izvor SLOR opštine Odžaci, 2010.god

         Ukupan broj zemljoradničkih zadruga, prema podacima Agencije za privredne registre, u 2011. Godini u opštini Odžaci iznosi 21.    Imajući u vidu da se unapređenjem i razvojem zemljoradničkih zadruga i njihovih delatnosti ostvaruju se širi ekonomski, socijalni i opšti društveni interesi – od povećanja zapošljavanja u seoskim sredinama, stimulisanja mladih ljudi za ostanak na selu, do unapređenja poljoprivredne proizvodnje i očuvanja životne sredine, kao i drugih aspekata života u ruralnim sredinama, dalji razvoj i unapređenje zadrugarstva u opštini Odžaci, trebalo bi da predstavlja mogućnost za bolje poslovno povezivanje poljoprivrednika ali i nosilac poljoprivrednog razvoja opštine Odžaci.

         Kada je u pitanju postupak i način davanja u zakup poljoprivrednog zemljišta u državnoj svojini, kriterijumiza utvrđivanje početne cene zakupa i prestanak zakupa, definišu se Odlukom o davanju u zakup poljoprivrednog zemljišta. Odlukom je regulisano da se zemljište daje u zakup putem javnog oglašavanja javnim nadmetanjem–licitacijom ili prikupljanjem pismenih ponuda za davanje u zakup.

         Vlasništvo nad zemljom je uglavnom privatno. Oko 5000 ha društvenog zemljišta je privatizovano, oko 5000 ha poseduju zemljoradničke zadruge (zadružno – društvena), oko 3000 ha je državna imovina koja se licitacijom daje u zakup, a ostalo je u vlasništvu individualnih poljoprivrednih proizvođača. Novi vlasnici privatizovanog zemljišta uglavnom samo eksploatišu poljoprivredno zemljište i ne ulažu u dalji razvoj poljoprivrede (malo zaposlenih, roba i novac idu sa ovog terena).

         Područje opštine Odžaci je tipično ravničarsko, na lesnoj terasi, ispresecano vodotocima i stajaćim vodama, usmereno pre svega na ratarsku i povrtarsku proizvodnju sa neznatnim površinama pod voćem, vinovom lozom i ribnjacima. Pored oranica u značajnijem procentu su prisutne i livade i pašnjaci, kao ostaci panonske stepe, pogodni za uzgoj stoke.

http://localhost/odzacirs_sajt/images/privreda-poljoprivreda-1.jpg

Slika 1.Prikaz površina od značaja za poljoprivredu proizvodnju u opštini Odžaci

         U tabeli broj 1 je dat bilans površina od značaja za poljoprivrednu proizvodnju, od ukupno 41116 ha, kolika je površina opštine:

Tabela 1. Pregled površina poljoprivrednog zemljišta po oblicima svojine

kultura

p o v r š i n a   (u  ha)

učešće

%

privatna svojina (gazdinstva)

ostali oblici svojine (preduzeća, zadruge)

ukupno

njiva

19.254

12.224

31.478

76,56

voćnjak

79

54

133

0,32

vinograd

49

0

49

0,12

livada

95

408

503

1,22

pašnjak

558

1.729

2.287

5,56

ribnjaci, trstici i bare

118

481

599

1,46

Ukupno

20.153

14.896

35.049

85,24

 

         Nema pouzdanih podataka koliko je hektara pojedine kulture pretvoreno u drugu kulturu, ali je veoma verovatno da je ostalo veoma malo površina pod vinovom lozom, kao i da je deo livadskih i pašnjačkih površina razoren i pretvoren u njive.

         Opština Odžaci je jedna od retkih opština u Republici Srbiji na čijoj je celokupnoj površini izvršena obnova premera i komasacija. Stanje u katastarskim opštinama je relativno sređeno u pogledu imovinsko-pravnih odnosa, rešavaju se nesprovedeni, a valjano overeni kupoprodajni ugovori, nasledstva, pokloni i druge imovinsko-pravne radnje.

         Nakon završene komasacije proizilazi smanjenje broja parcela, ukrupnjavanje poseda, pravilni oblici parcela, pristupni putevi sa mrežom kanala za odvodnjavanje i navodnjavanje, veliki kompleksi društvenih, državnih, zadružnih i privatnih površina, maksimalna iskorišćenost savremenih visokozahvatnih mašina, agrotehničkih mera, odvodnjavanja i navodnjavanja, što sve uveliko unapređuje stanje poljoprivredne proizvodnje u opštini i regionu.

         Svaka godine se definiše Godišnji program zaštite, uređenja i korišćenja poljoprivrednog zemljišta opštine Odžaci,  koji obuhvata: komasaciju poljoprivrednog zemljišta, odvodnjavanje, navodnjavanje, izgradnju, uređenje i održavanje atarskih puteva i kanala, uređenje i opremanje poljočuvarske službe, podizanje i gajenje vetrozaštitnih pojaseva, studijsko-istrživački radovi.

         Analizom stanja uređenosti, u Programu je utvrđeno da opštinu Odžaci čini devet katastarskih opština, ukupan broj katastarskih parcela u opštini Odžaci je 39.475 parcela, a prosečna veličina jedne parcele je 1,04 hektara.

         Na području opštine Odžaci, koja se oslanja na reku Dunav, kroz koju prolazi kanal Dunav-Tisa-Dunav sa prevodnicom kod Bogojeva, starim kanalima kralja Petra, prokopani prirodnim rekama Mostonga, Jegrička, Brzava i Živa, kao i mnoštvo kanala koji su urađeni u postupku komasacije, svojim rasporedom i kapacitetom obezbeđuju prostor i mogućnosti da kvalitetno obezbede odvodnjavanje sa poljoprivrednih površina.

         Odvodnjavanje poljoprivrednog zemljišta se vrši gravitacionim sistemom putem kanala koji pokrivaju kompletnu površinu opštine sa dosta ustava i podsistema, a uglavnom su vezana za kanal Dunav-Tisa-Dunav, koji prolazi kroz sve katastarske opštine izuzev k.o.Bački Brestovac i k.o.Ratkovo, kroz koje prolaze kanali koji su povezani sa DTD-om. Dužina kanala DTD kroz opštinu Odžaci iznosi 41 km i 550 m, a ostali kanali su u dužini od 267 km i 750 m.

         Generalno se može reći da je odvodna mreža skoro u potpunosti izgrađena, da su potrebe za kopanjem novih kanala skoro zanemarljive, i iz razloga što su planirani kanali na relativno visokom području koje nije ugroženo površinskim vodama.

         Zadatak vodoprivrede je da izgrađenu odvodnu mrežu održava u funkcionalnom stanju, a prema važećim tehničkim normativima za održavanje iste. Unazad par godina se javlja situacija poplavljenosti većih površina poljoprivrednog zemljišta, naročito u katastarskim opštinama uz Dunav, iz razloga što kanali nisu pročišćeni, a brane ili neispravne ili nisu otvarane na vreme.

         Potrebe za izgradnjom cevne drenaže nema. U svim naseljenim mestima i po obodima naseljenih mesta potrebno je izgraditi mrežu kanala atmosferske kanalizacije, čiji je konačan recipijent igrađena mreža odvodnih kanala u ataru.

         Na osnovu postojeće kanalske mreže i crpne pumpe ogromnog kapaciteta na Dunavu kod Bogojeva, za sistem DTD i nekoliko većih imanjih crpnih pumpi na ostaloj kanalskoj mreži, kao i postojanje par prirodnih jezera i prokopanih prirodnih reka, uz manje intervencije (zemljani radovi, manji objekti) mogu se izgraditi sistemi zanavodnjavanje za mnogo veće površine pod zalivnim sistemima.

         Prema podacima kojima raspolažemo, na području opštine je  2410 hektara pokriveno sistemom za navodnjavanje, što čini 6% od ukupno površine.Održavanje sistema za navodnjavanje vrše vlasnici, odnosno korisnici poljoprivrednog zemljišta.

         Postupak i način davanja u zakup poljoprivrednog zemljišta u državnoj svojini, kriterijumiza utvrđivanje početne cene zakupa i prestanak zakupa, definiše se Odlukom o davanju u zakup poljoprivrednog zemljišta. Odlukom je regulisano da se zemljište daje u zakup putem javnog oglašavanja javnim nadmetanjem–licitacijom ili prikupljanjem pismenih ponuda za davanje u zakup.

         Setvena struktura na području opštine Odžaci, pored uticaja konjunkture i ekonomske prisile, je pod značajnijim uticajem i tradicije, te se u tom smislu izdvajajunaselja Lalić i Deronje, u kojima su u značajnijoj meri zastupljene povrtarske kulture (paprika, luk, kupus, bostan, pasulj i dr.).Zadnjih godina se setvena struktura menja i u drugim naseljenim mestima. U Karavukovu je sve značajnija proizvodnja krompira, kornišona i jagoda. U Odžacima je dugi niz godina ozbiljna proizvodnja jabuka.U drugim naseljima su uglavnom zastupljene klasične ratarske kulture.

         Najveće poljoprivredne površine su zasejane žitom (60% njiva) i industrijskim biljem (27.3%). Pod povrtnim biljem je 6.3% površina, a 6.4% zahvata krmno bilje.

http://localhost/odzacirs_sajt/images/privreda-poljoprivreda-2.jpg

Slika 2. Setvena struktura u opštini Odžaci

Tabela 2. PrikazProizvodnja pšenice i kukuruza u opštini Odžaci u 2010.godini

Biljna kultura

Prinos u tonama

Prosečan prinos po ha, u kg

Ukupno

Preduzeća i zadruge

Privatna gazdinstva

Preduzeća i zadruge

Privatna gazdinstva

Pšenica i kukuruz

20.150

8.400

11.750

4.276

3.466

 

Podaci Republičkog Zavoda za statistiku

         Zadnjih godina aktivnom ulogom Agencije za mala i srednja preduzeća i Fonda za razvoj, veliki broj individualnih poljoprivrednih proizvođača je ostvario povoljne kredite za podizanje mini farmi, tako da su ukupna ulaganja u stočarstvo povećana a povećan je i broj grla stoke.Na dalji rast ulaganja u stočarstvo uticaće mere makroekonomske politike, odnosno politika cenovnih pariteta u poljoprivredi.

         Pored postojećihribnjaka, na teritoriji opštine je moguće izgraditi još nekoliko šaranskih ribnjaka, s obzirom na postojanje neproduktivnog zemljišta u zoni vodotokova i obilnost kvalitetne vode. U formiranim ribnjačkim objektima moguća je proizvodnja konzumne ribe i/ili riblje mlađi.

         S obzirom na ukupne trendove u stočarstvu, broj uslovnih grla veoma je nizak, što ugrožava fizičko-hemijski kvalitet zemljišta, a nije dovoljno ni za izgradnju ozbiljnijih preradnih kapaciteta.

http://localhost/odzacirs_sajt/images/privreda-poljoprivreda-3.jpg

Slika 3. Stočni fond u opštini Odžaci